Somatic Experiencing (SE)
Leren luisteren naar signalen van spanning en herstel
Stress en ingrijpende ervaringen zijn niet alleen merkbaar in gedachten en emoties. Je lichaam kan gespannen of alert blijven, ook wanneer er op dat moment geen direct gevaar is. Misschien schrik je snel, voel je onrust, raak je verdoofd of merk je pas laat dat iets te veel wordt.
Somatic Experiencing helpt je lichamelijke reacties zorgvuldig op te merken en te onderzoeken wat je nodig hebt om spanning beter te verdragen en reguleren.
Wat is Somatic Experiencing?
Somatic Experiencing, afgekort tot SE, is een lichaamsgerichte werkwijze die is ontwikkeld door Peter Levine. De methode richt zich op de lichamelijke reacties die kunnen optreden bij stress, dreiging en ingrijpende ervaringen.
Tijdens SE is er aandacht voor bijvoorbeeld:
- ademhaling;
- spierspanning;
- hartslag en onrust;
- warmte of kou;
- verstijven of verdoofd raken;
- de neiging om te vluchten, vechten of afstand te nemen;
- signalen van rust, stevigheid en veiligheid.
Je leert deze signalen eerder herkennen zonder dat je er direct door wordt overspoeld. Van daaruit onderzoek je wat helpt om spanning hanteerbaar te houden en weer terug te keren naar meer rust.
Waar kan Somatic Experiencing bij helpen?
SE kan als aanvullende werkwijze worden overwogen bij onder andere:
- langdurige spanning of stress;
- voortdurend alert zijn;
- snel schrikken;
- lichamelijke onrust;
- dichtklappen of weinig voelen;
- moeite met ontspannen;
- overprikkeling;
- moeite om grenzen lichamelijk op te merken;
- stressreacties na een ingrijpende ervaring;
- klachten waarbij praten alleen onvoldoende verandering brengt.
Of SE passend is, hangt af van je klachten, draagkracht en behandeldoelen. Bij ernstige traumaklachten wordt ook beoordeeld of een specifiek onderzochte traumagerichte behandeling nodig is.
Hoe werkt Somatic Experiencing?
Tijdens de sessie richt je je aandacht op wat je op dat moment in je lichaam ervaart. Dat gebeurt stap voor stap en zonder een reactie te forceren.
Je kunt bijvoorbeeld onderzoeken:
- waar je spanning als eerste opmerkt;
- wat er verandert wanneer je je aandacht erop richt;
- welke houding of beweging vanzelf wil ontstaan;
- wat je helpt om aanwezig te blijven;
- waar je juist rust, stevigheid of ruimte ervaart;
- hoe je kunt schakelen tussen spanning en herstel.
Er wordt meestal in kleine stappen gewerkt. Je hoeft niet direct volledig terug te gaan naar een ingrijpende ervaring. Door af te wisselen tussen iets wat spanning oproept en iets wat steun of rust geeft, kun je oefenen om lichamelijke reacties beter te verdragen.
Werken in kleine, hanteerbare stappen
Binnen Somatic Experiencing worden soms de termen doseren en penduleren gebruikt.
Doseren betekent dat je slechts een klein deel van een moeilijke ervaring tegelijk benadert. Penduleren betekent dat je aandacht heen en weer beweegt tussen spanning en een ervaring van rust, steun of stabiliteit.
Het doel is niet om zo veel mogelijk spanning of emotie op te roepen. Je oefent juist om signalen eerder te herkennen en binnen een hanteerbaar spanningsniveau te blijven.
Lichamelijke reacties zoals trillen, zuchten, warmte of beweging kunnen optreden, maar zijn geen verplicht teken dat verwerking plaatsvindt. Er hoeft tijdens een sessie niets bijzonders te gebeuren.
Trauma zit niet letterlijk in het lichaam
Er wordt soms gezegd dat trauma “in het lichaam is opgeslagen”. Dat is een vereenvoudigde formulering.
Wat wel kan gebeuren, is dat herinneringen en aangeleerde stressreacties invloed blijven houden op je emoties, aandacht, gedrag en lichamelijke reacties. Je lichaam kan daardoor sterk reageren op situaties die bewust of onbewust aan eerdere ervaringen doen denken.
SE richt zich op het leren waarnemen en reguleren van zulke reacties. Het is niet bedoeld als verklaring dat trauma letterlijk op één plek in het lichaam vastzit.
Wat weten we over de werking?
Somatic Experiencing wordt internationaal toegepast en er zijn onderzoeken die wijzen op mogelijke positieve effecten bij stress- en traumagerelateerde klachten. De wetenschappelijke onderbouwing is echter nog beperkter dan die van bijvoorbeeld cognitieve gedragstherapie, EMDR en andere richtlijnbehandelingen.
Daarom wordt SE bij Praktijk Hertig niet gepresenteerd als een gegarandeerde of op zichzelf altijd voldoende traumabehandeling. De werkwijze kan worden gebruikt wanneer lichaamsgerichte aandacht inhoudelijk iets toevoegt, vaak als onderdeel van een bredere psychologische behandeling.
Somatic Experiencing als onderdeel van je behandeling
SE kan als aanvullende lichaamsgerichte werkwijze worden ingezet. Een combinatie van methoden is geen doel op zich. Er wordt alleen gecombineerd wanneer duidelijk is waarom dit bij je klachten en behandeldoelen past.
Je hoeft zelf niet te bepalen welke methode je nodig hebt. Tijdens de intake onderzoeken jullie wat er speelt en bespreken jullie welke aanpak passend kan zijn.
Bekijk het overzicht van behandelmethoden
Wat kun je verwachten?
Vooraf wordt besproken waar je aan wilt werken en wat je lichamelijk merkt wanneer spanning oploopt. Ook wordt uitgelegd hoe de oefeningen verlopen en hoe je kunt aangeven dat je wilt vertragen of stoppen.
Tijdens een sessie zit, staat of beweeg je, afhankelijk van wat passend is. Je wordt uitgenodigd om lichamelijke signalen op te merken en te beschrijven. De oefeningen blijven afgestemd op je draagkracht en grenzen.
Na afloop bespreken jullie wat je hebt ervaren en hoe je dit kunt gebruiken in het dagelijks leven. Er is geen vast aantal sessies en er wordt niet vooraf beloofd welk resultaat de methode zal opleveren.
Waarom SE bij Praktijk Hertig?
Lichamelijke signalen verbinden met jouw patroon
Een lichamelijke reactie staat niet los van wat je denkt, voelt en doet. Daarom kijken we niet alleen naar spanning op zichzelf, maar ook naar de situaties waarin zij ontstaat en de betekenis die ze voor je heeft.
Zo kun je bijvoorbeeld ontdekken dat je adem inhoudt wanneer je een grens wilt aangeven, verstijft bij kritiek of pas ontspant wanneer je niet meer hoeft te presteren.
Van subtiele signalen naar praktisch oefenen
Wat je tijdens een rustige sessie leert herkennen, moet uiteindelijk bruikbaar zijn in het dagelijks leven. Daarom kunnen lichaamsgerichte observaties worden vertaald naar concrete oefeningen.
Waar passend kan ook de boksring worden gebruikt om te oefenen met spanning doseren, schakelen tussen inspanning en herstel, grenzen voelen en aanwezig blijven onder druk. Bokservaring is daarvoor niet nodig.
Veelgestelde vragen over Somatic Experiencing
Moet ik tijdens SE over mijn ingrijpende ervaring vertellen?
Niet altijd uitgebreid. Er is voldoende informatie nodig om zorgvuldig te kunnen werken, maar de aandacht ligt vaak op wat je op dit moment lichamelijk ervaart. Je bepaalt samen welke informatie en herinneringen relevant zijn.
Is Somatic Experiencing een vervanging voor EMDR?
Niet automatisch. EMDR is een specifiek en uitgebreid onderzocht behandelprotocol voor belastende herinneringen. SE richt zich vooral op het waarnemen en reguleren van lichamelijke reacties. Welke methode of combinatie passend is, wordt tijdens de intake beoordeeld.
Moet ik precies weten waar mijn klachten vandaan komen?
Nee. Je hoeft vooraf niet precies te kunnen uitleggen waarom je ergens op vastloopt. We kunnen juist onderzoeken wat je merkt in je lichaam, emoties en gedachten en van daaruit verder werken.
Wat gebeurt er als ik weinig in mijn lichaam voel?
Dat is geen probleem. We beginnen bij wat je wel kunt opmerken, hoe klein of neutraal dat ook is. Ook weinig voelen of verdoofd raken kan relevante informatie zijn. Er hoeft niets te worden geforceerd.
Kan SE gecombineerd worden met andere therapie?
Ja. Bij Praktijk Hertig werken we niet vanuit één vaste methode. Waar passend kunnen we SE combineren met bijvoorbeeld EMDR, schematherapie, cognitieve gedragstherapie of lichaamsgerichte therapie.
Hoe weet ik of SE bij mij past?
Tijdens de kennismaking en intake bespreken we je klachten, je hulpvraag en wat je al hebt geprobeerd. Vervolgens kijken we samen welke behandelvorm het beste aansluit.
Doe de eerste stap!
Bespreek de mogelijkheden
In een telefonisch gesprek van ongeveer 20 minuten focussen we samen op jouw vraag, situatie en hoe wij je kunnen helpen.
Plan een intake
In een intakegesprek nemen we uitgebreid aandacht voor jouw hulpvraag, krachten en levensgeschiedenis.
Klaar om aan de slag te gaan
Met een helder doel en plan gaan we aan de slag! Dat kan in onze praktijk (inclusief toffe boksring) of online.
Wil je verkennen of ons aanbod bij je past?
Plan zelf online een vrijblijvende telefonische kennismaking van ongeveer twintig minuten. Je kunt kort vertellen wat je zoekt en vragen stellen over onze werkwijze. Samen verkennen we of Praktijk Hertig bij je hulpvraag kan aansluiten.
Wil je liever eerst iets vragen? Stuur ons dan gerust een e-mail.